ସ୍ଵୀକାର କରୁଅଛୁ, ଗତ ବିଷୟର ଶୋଚନା ଜୀବନରେ ବହୁତ ମଙ୍ଗଳ ସାଧନ କରିଥାଏ । ମାତ୍ର ଏହା ମାନବର ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୋଚନା ନୁହେଁ । ଗତର ନିଷ୍କ୍ରିୟଶୋଚନା କେବଳ ପଶ୍ଚାଦୂଷ୍ଟିଛଡା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ଗତର ଶୋଚନା ମାନବର ପ୍ରାଣରେ ନବୀନ ଉଦ୍ୟମ ପ୍ରେରଣା ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାହାକୁ ଉନ୍ନତତର ଜୀବନର ଦିଗରେ ଚାଳିତ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ପଶ୍ଚାଦୃଷ୍ଟି ତାହାର ପୂରୋଦୃଷ୍ଣିର ପରିସର ବଢ଼ାଏ ମାତ୍ର ଯଦି ମାନବ ସର୍ବଦା ଗତ ବିଷୟ ଉପରେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ବର୍ଷଣକରି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ କର୍ମବିମୁଖ କରିପକାଏ, ତାହାହେଲେ ତାହାର ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତମରଣ ଛଡା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ । ଗତ ବିଷୟର ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଶୋଚନାରୁ ଉତ୍ପନ ଏହି କର୍ମବିମୁଖତା ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ୟରଖି କବି ବୋଧହୁଏ କହିଅଛନ୍ତି 'ଗତସ୍ୟ ଶୋଚନା ନାସ୍ତି' । ମାତ୍ର ଗତର ଶୋଚନା ନ କରିବା ଗତର ବିସ୍ମୃତି ହୋଇ ନପାରେ । କାରଣ, ଆମ୍ବେମାନେ ଗତବିଷୟ ନେଇ ଦୁଃଖ ବା ଅନୁତାପ ଅନୁଭବ କରି ନ ପାରୁଁ, ତଥାପି ଗତବିଷୟ ସ୍ମରଣ କରିପାରୁ । ପୁଣି ଗତ ବିଷୟର ଶୋଚନାରେ ` ଆମ୍ବେମାନେ ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତାପ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଆକାରରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ରହି, ଜୀବନର ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନିୟମିତ କରିବାର ଦେଖାଯାଏ । ମନେକର, ତୁମ୍ଭେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଅଛ । ଏଥିପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ୍ଭ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦୂଃଖ ଆସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ତୁମ୍ବେ ଯଦି ସର୍ବଦା ଏହି ଅତୀତ ଅନ୍ୟାୟଟିର ବିଷୟରେ ଶୋଚନା କରି ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖମୟ କରି ପକାଅ, ତାହାହେଲେ ତୁମ୍ଭ ମନର ପ୍ରସାର ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ରହିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମ୍ଭେ ଜୀବନରେ ଆଉ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାଧାନ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ଫଳରେ ତୁମ୍ବେ ଏହି ଦୂଃଖରୁ ରକ୍ଷାପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗତର ଅନ୍ୟାୟକୁ ଭୁଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ । କିନ୍ତୁ ତୁମ୍ବେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଓ ତଜ୍ଜନିତ ଦୁଃଖ ବା ମର୍ମବେଦନାକୁ ଏକା ବେଳକେ ଭୁଲିଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ସମୟ ସମୟରେ ତୁମ୍ଭର ଏହି ଆତ୍ମ କ୍ଳେଶ ସ୍ମୃତି ଆକାରରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗରିତ ହେବ ଓ ତୁମ୍ଭେ ଏହାରି ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏହିପରି କ୍ଳେଶ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବା ଆଶଙ୍କାରେ, ତୁମ୍ଭର ବର୍ଭମାନ ଜୀବନକୁ ନିୟମିତ କରି ଭବିଷ୍ୟତ କର୍ମପନ୍ଥା ନିର୍ଦେଶ କରିବ । ଏହିପରି ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଅତୀତର ଓ ତଜ୍ଜନିତ ଫଳକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ହେବ; ନଚେତ୍ ତୁମ୍ବେ ଜୀବନଚଳନରେ କୌଣସି ନିୟମ ବା କ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ଗତ ବିଷୟର ଆଲୋଚନା ନକରି,. ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ବିସ୍ମୃତିଗର୍ଭରେ ନିକ୍ଷେପପୂର୍ବକ ସର୍ବଦା ବର୍ତମାନ ନିବଦ୍ଧ ହୋଇ ଜୀବନରେ ଗତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ ।