पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्नांसाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
निसर्ग हा लोकसंस्कृतीमधील एक महत्वाचा घटक असतो. लोकसंस्कृतीतला माणूस निसर्गाशी जुळवून घेत आपले आयुष्य जगत असतो. निसर्गाचा सहवास, निसर्गाचे अनुकरण व निसर्गाची जगण्यासाठी मदत घेतल्याशिवाय या माणसांना गत्यंतर नसते. निसर्ग हा लोकमानसाचा रक्षक असतो, तो शिक्षक असतो, मार्गदर्शक असतो, प्रसंगी संहारकही बनतो. निसर्गाच्या लहरीशी स्वतःला जुळवून घेतच या लोकसंस्कृतीच्या माणसाला जगावे लागते. त्यामुळे लोकसंस्कृतीतल्या व्यक्तीला निसर्गाचे सूक्ष्म निरीक्षण असते. कोणत्या ठिकाणी विहीर खणल्यावर पाणी लागेल, कोणत्या वनस्पतीचा पाला व रस कोणत्या आजारासाठी वापरायचा, कोणत्या झाडाचे फळ कडू आहे; याचे ज्ञान लोकसंसंस्कृतीतल्या माणसांना अधिक असते. सारे आयुष्य जंगलात गेलेल्या आदिवासीला पावलांच्या ठशांवरून तो कुणाचा ठसा आहे, तो केव्हाचा आहे, त्या प्राण्याचे वय काय असावे इ. गोष्टींचे अचूक ज्ञान असते. हे सारे निसर्गाच्या सहवासातून व निरीक्षणातून प्राप्त झालेले असते. आणि त्यातूनच लोकसंस्कृतीची जडण-घडण होत असते. लोकसंस्कृतीचे सारे| पूजाविधी निसर्गातल्या माती, दगड, पान, फूल, साली यांनी परिपूरित झालेले असतात.
सामुहिक जीवनशैली हा या संस्कृतीचा आणखी एक विशेष म्हणता येईल. शिकार करण्यापासून तो शेती करण्यापर्यंत, स्वसंरक्षणापासून तो सणसोहळ्यांपर्यंत सर्व बाबतीत लोकसंस्कृतीला सामूहिकतेचा आधार घ्यावा लागतो. याउलट नागर संस्कृतीतल्या समाजजीवनात सहजीवनाला फारसा वाव नसतो. असला तरी त्याचे प्रमाण कमी असते. शेतीची विविध कामे करताना, पिकांची राखण करताना, निसर्गकोपाला सामोरे जाताना, एखादी विहीर खणताना, यात्रा-जत्रा, सण सोहळे, विवाहविधी साजरे करताना एकापेक्षा अधिक माणसांची गरज असते. म्हणूनच इथे सामूहिक जीवनाला आपोआपच महत्व प्राप्त झालेले असते. परस्परांच्या सहकार्याशिवाय कृषिजीवनात कुणाचे पान हलत नाही. माणूस हा जात्याच समूहप्रिय प्राणी असल्याने अभिजनांच्या संस्कृतीमध्येही सामूहिक जीवनाला तसे स्थान असते, यात शंका नाही.
लोकसंस्कृतीच्या जडण-घडणीमध्ये एक आणखी घटक आहे. ज्याचा उल्लेख करावा लागतो. तो म्हणजे कृतज्ञतेच्या भावनेतून निर्माण होणारे विधी. भूमी आपल्या उपजीविकेसाठी धनधान्य देते, फुले, फळे देते. घर बांधताना भूमीची मदत घ्यावी .. घरासाठी लागणारे दगड, माती दुसरीकडून कुठून मिळणार? म्हणून भूमीचे उपकार फेडणारे विधी या संस्कृतीत अधिक प्रमाणात असेतात. भूमीतून भरपूर पीक यावे, आलेले. पीक नीटपणे आपल्या पदरात पडावे यासाठी देवदेवतांची तुष्टी करणारे विधीही या लोकसंस्कृतीत अधिक प्रमाणात आढळतात. वृक्षपूजा, पशुपूजा ही तर आदिम संस्कृतीपासून चालत आलेली प्रथा आहे. त्यामागे कृतज्ञता हाच भाव होता.