रयतवारी प्रणाली म्हणजे काय?

संपूर्ण गावाच्या वतीने (जमीनदाराच्या नव्हे) खेडेगावातील प्रमुखांकडून शेतकऱ्यांकडून जमीन महसूल गोळा केला जात असे.

लॉर्ड विल्यम बेंटिक यांनी आग्रा आणि अवधमध्ये ही प्रणाली लोकप्रिय केली आणि नंतर मध्य प्रदेश आणि पंजाबमध्ये विस्तारित करण्यात आली.

शेतकऱ्यांकडून थेट राज्याला जमीन महसूल दिला जात असे.

या प्रणालीअंतर्गत येणारा महसूल कायमस्वरूपी निश्चित न करता वेळोवेळी सुधारित करायचा होता.