सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
माझ्या घरी मी लहानपणापासूनच श्रद्धाळू वातावरणात वाढलो. स्वतः मी मात्र घरच्या देवांचीही कधी नियमित पूजा केलेली नाही, पण एक दिवस अनपेक्षितपणे पंढरपूरहून मला एक फोन आला. दत्तोपंत बडवे यांनी सांगितले की आपल्या उभयतांच्या हातून पंढरपुरी ही श्रीविठ्ठलपूजा करवण्याचा निर्णय आम्ही घेतला आहे, आपण ही पूजा यथासांग करावी अशी आम्हां सर्वांची विनंती आहे. हे महापूजेचे निमंत्रण सर्वस्वी अनपेक्षित होते. मी पंढरपूरची वाट धरली. आदल्या दिवशी आम्ही पोचलो, दुसऱ्या दिवशी विठ्ठलाची प्रारंभीचीच महापूजा आमची होती. आम्हाला श्री विठ्ठलाच्या समोरच्या दरवाज्यात बसवण्यात आले. आम्ही एकटक विठ्ठलाकडे पाहत होतो. अजून त्याच्या अंगावर आदल्या दिवशीचाच वेष होता. मग पुरोहित पुढे झाले. इथे प्रत्येक लहानसहान विधीसाठी ठरलेले मानकरी व सेवेकरी असतात. त्यांनी विठ्ठलाच्या अंगावरील निर्माल्य हळूहळू बाजूला केले. मग त्याचे कपडे उतरवण्यास प्रारंभ केला. किंचित्काळात विठ्ठलाची उघडी मूर्ती डोळ्यांसमोर साकार झाली ! काळासावळा वर्ण, ओबडधोबड देह, विस्फारल्यागत वाटणारे पण निश्चल, शांत आश्वासक डोळे, दोन्ही हात कटीवरी, कमरेवर शेला आणि खाली समचरण; मस्तकी उंच टोपी......... बाकी सर्व देह उघडा, अवस्र....... स्वप्नातही न पाहिलेले सुंदर ते ध्यान साक्षात समोर ठाकले होते नि आम्ही साक्षात आमच्या इवल्याशा डोळ्यांत ते मावेल तेवढे साठवून घेत होतो ! याच मराठमोळ्या, कानडा विठ्ठलाला डोळ्यांत साठवण्यासाठी दशदिशांतील वारकरी इथे, या इवल्याशा जागेत एकत्र होतात. सबंध महाराष्ट्राचा आणि कर्नाटकाचा हा देव. येथल्या भोळ्याभाबड्या, राकट काळ्या, ओबडधोबड देहाच्या माणसासारखाच त्याचा हा देव ! वर वर पाहिले तर एक ओबडधोबड मूर्ती. रेखीवपणाचा अंशही नसलेली..... पण अंतर्मनातून, अंतःचक्षूंनी पाहिली तर किती रूपसुंदर ! देहुडा चरणी वाजवीत वेणू असलेला हा उभा चक्रपाणी पाहण्यासाठी डोळेही तसेच हवेत.
अश्रद्ध मनाने, कोरड्या डोळ्यांनी दिसेल ती एक प्राचीन आकारविल्हे नसलेली दगडी मूर्ती ! पण जेव्हा तुम्हाला जाणवेल, की याच मूर्तीच्या दर्शनासाठी संतांनी टाहो फोडला होता. ज्ञानदेव माउली, तुकाराम महाराज, रामदास महाराज, एकनाथ, निवृत्ती, जनाबाई आणि नामदेव यांनी याच परब्रह्मासाठी जिवाचा आकांत केला होता, किती साधुसंतांचे मस्तक या समचरणावर नत झाले असेल, हे सारे अंत:करणात जाणवताक्षणी समोरचा विठ्ठल म्हणजे कोण आहे, त्याचा विसर पडतो. माय रखुमादेवीवरू....... साक्षात आई आणि प्रत्यक्ष वडील........ सारे एका त्या दीडहात मूर्तीमध्ये सगुण, साकार झाल्याचे जाणवते. माणसाच्या मनातील श्रद्धा, भक्ती, ममत्व, प्रेम यांच्या आधारावरच तो जगत असतो. तो कितीही बुद्धिनिष्ठ असला तरी त्याला या भावनांना सामोरे जावे लागतेच. त्याला मी तरी अपवाद कसा असणार ? एरवी कधीही पूजेअर्चेला फारसे महत्त्व न देणारा, कर्मकांड न पाळणारा, न मानणारा मी विठ्ठलाच्या दर्शनाने एवढा व्याकुळ का झालो ? ज्ञानदेव, तुकाराम, एकनाथ, नामदेव ? मी तर त्यांच्यासमोर अणुरेणूएवढा. तरीही व्याकुळ होऊन मला त्यांच्या पंक्तीत एका टोकाला बसण्याचे भाग्य लाभले व मी क्षणार्ध आकाशाएवढा झालो !