ଧର୍ମ ଏବଂ ସମ୍ପଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପର୍ଥ୍ୟକ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ | ଏହା ଏପରି ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବ ଯେପରିକି ଆକାଶ ଓ ପାତାଳ କରଣ ଧର୍ମ ଆମକୁ ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ କରାଏ ଏବଂ ଆମକୁ ଅହଂଶୂନ୍ୟ ହେବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ | ଯେଉଁଠି ଅହଂଭାବ ରହିଥାଏ ସେଠାରେ ବିବାଦ ଓ ବିଗ୍ରହ ଥାଏ | ଯେଉଁଠାରେ ସରଳତା ଥାଏ ସେଠାରେ ସାତ୍ତ୍ଵିକତା ବାସ କରେ | ସରଳ ଓ ସାତ୍ତ୍ଵିକତା ଦୈବୀ ବିଭୂତି | ଯେ ତାକୁ ଧାରଣ କରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏତିକି କୁହାଯିବ ଯେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି  ଧାର୍ମିକ । ଏହା କହିଲେ ଠିକ୍‌ ହେବ ଯେ ଧର୍ମ ଆମକୁ ଦେବତ୍‌ ଆଡକୁ ଅଗ୍ରସର କରାଉଥିବା ବେଳେ ସଂପ୍ରଦାୟ ଅଧୋଗାମା କରାଏ। କଠୋର ପନ୍ଜା, ଉଗ୍ରପନ୍ଜା। ଏ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟୀ । ସମ୍ପ୍ରଦାୟୀକ ଅର୍ଥ ଆମେ କୂପମଣ୍ଡୁଳ ହେବା | ନିଜର କେବଳ ଚିନ୍ତା କରିବା | ଏହାର ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଆମକୁ ଅଧିକ ଉଦାର ଏବଂ ଆମ୍ମବିସ୍ତାର କରେ ଏବଂ ଆତ୍ମବତ ସର୍ବଭୂତେଷୁର ଏବଂ ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ପୃଥିବୀର ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କୌଣସି ଏକ ସଂପ୍ରଦାୟରେ ନରହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶ ଉପରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରାଇଥାନ୍ତି । ସନ୍ଥ କବୀର ଯାହାଙ୍କର ଏପରିକି ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ମୁସଲମାନ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ବହୁ ଅନୁଗାମୀ ହିନ୍ଦୁ ଥିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଉପରାନ୍ତେ କବୀରଙ୍କୁ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଦେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ସଂପ୍ରଦାୟ ନିଜ ରିତୀ- ନୀତିର ସଂସ୍କାର କରିଥଲେ । ମହାତ୍ମାବୁଦ୍ଧ ଭାରତାୟ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ସେ ସମୟ ବହୁତ ଦେଶ ଓ ଜାତି ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ | ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଶିଷତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହା କହୁଥିଲେ ଯେ ବୁଦ୍ଧ ଦେଶ ଓ ଜାତିର ଉର୍ଦ୍ଧକୁ ଉଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣାର ମାନୁଥିଲେ । ଏହା କେବଳ କବୀର ବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କ କଥା ନୁହେଁ ସବୁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କୀୟ ବିଶେଷତ୍ଵ |