ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ, କେହି କେହି ସ୍ନେହ ଓ ମମତାର ଅଧୀନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ନେହାସ୍ପଦ ବା ମମତାବଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଅନୁକୂଳ ଭାବରେ ସମାଲୋଚନା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କୌଣସି ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ନ କରି ସେଗୁଡିକୁ ଲୋକସମାଜରୁ ଲୁଚାଇ ରଖନ୍ତି। ମାତ୍ର ସମାଲୋଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସକୀର୍ଣ୍ଣତାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସର୍ବଦା ଅନୁକୂଳ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଅସତ୍ୟ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନକରିବା କେବଳ ହିନତା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ। ମିତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ନୀଚ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ମହତ୍ ଏବଂ ଶତ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଯେତେ ମହାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରଶଂନୀୟ ଏହିପରି ମତ ପ୍ରକାଶକରି ସମାଲୋଚକମାନେ ସ୍ଥୁଳ ମସ୍ତିଷ୍କତାର ପରିଚୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ହୀନତା, ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାତୀୟ-ଜୀବନରେ ସ୍ଥାନ ପାଉଥିବ, ତାହାର ବିକାଶ ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୂର ପରାହତ ହୋଇ ରହିଥିବ। ଏହାଛଡା ଆଉ କେତେକ ଲୋକ ଏତେ ଭୀରୁ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଯେ ସେମାନେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଜ ନିଜର ସ୍ବାଧୀନ ମତ ବ୍ୟକ୍ତକରିବାକୁ ବଡ଼ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଏତେ ଅଧିକ ଯେ, ସେମାନେ ଭୟରେ ବିବେକବାଣୀର ଉଚ୍ଛ୍ଵାସ ବନ୍ଦକରି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିଥିଳ ମତ ପ୍ରକାଶକରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଶିଥିଳତାବଶତଃ ଅନେକ ସମୟରେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ମାତ୍ର ଏପରି ଦୁର୍ବଳତା ଶୀଘ୍ର ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ। ଅବଶ୍ୟ ଏଥିରୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ନାହିଁ ଯେ, ଆମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଯଥା ଲଘୁମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ହେବ। ଦୋଷର ସମାଲୋଚନା ଶ୍ରେୟସ୍କର, ମାତ୍ର ଏହା ବୋଲି ଅଭକ୍ତି, ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅହଂକାରରେ ଚାଳିତହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ଵ ନଷ୍ଟ କରିବା ସର୍ବଦା ଅବିଧେୟ। ଉପରେ ଆମ୍ଭେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିପରି ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେବାକୁ ହେବ, ତାହା ଆଲୋଚନା କରିଅଛୁ। ମାତ୍ର ଏହାଛଡା ମାନବ ସ୍ୱୟଂ ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ଧର୍ମ ଓ ଚରିତ୍ର ପ୍ରଭୃତି ଆଲୋଚନା କରି ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ଆମ୍ଭେମାନେ ''ସ୍ଵଗତ ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ'' ବୋଲି କହିପାରୁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଉ, ଏହି ସ୍ବଗତ-ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରକାଶରେ କି କି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଗତିକରିବାକୁ ହେବ।