ରାଜ୍ୟ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ରାଜପୁରୁଷମାନଙ୍କର ରାଜନୀତିମାର୍ଗରେ ରେ ଇତିହାସ ପ୍ରଧାନ ସମ୍ବଳ । ଇତିହାସରେ ଅନଭିଜ୍ଞ  ହେଲେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କୃତୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜାତି ହୀନବସ୍ଥା, ଉନ୍ନତ ଜାତିର ଇତିହାସ ସେ ଜାତିର ମନରେ ନବୀନ ଉତ୍ସାହ ସଞ୍ଚାର କରେ ଓ ତାହାର ପଥପଦର୍ଶକ ହୁଏ। ପୁଣି ଯେଉଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧଃ ପତିତ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ମାନେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଗରୀୟାନ ଥିଲେ ସେ ଜାତି ଭୂତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ତୁଳନା କରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଲୁପ୍ତଗୌରବର ଉଦ୍ଧାର ନିମନ୍ତେ ପ୍ରେତ୍ସାହିତ ହୋଇଥାଏ। ଇତିହାସ ତଦନ୍ତର୍ଗତ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଚରିତ ପାଠ କଲେ ମନରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଅହଙ୍କାରର ତିରୋଧାନ ସ୍ୱାଭାବିକ। ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗସ୍ଵ ଇତିହାସ ନାନା ବିଷୟକ ଜ୍ଞାନର ଖଣି, ସୁତରାଂ ତାହା ପାଠକଲେ ବିପୁଳ ଅଭିଜ୍ଞତା ଜନ୍ମେ ଓ ସଂସାର ଯାତ୍ରାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସଂକଳିତ ନଜିରମାନ ଜୀବମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଉପକାର କରେ, ଇତିହାସ ସଂସାରଯାତ୍ରାର ସେହି ପ୍ରୟୋଜନ ସମ୍ପାଦନ କରେ । ସ୍ୱଦେଶ, ସ୍ଵଜାତି ଓ ସ୍ୱୀୟ ବଂଶର ଇତିହାସରେ ଅଭିଜ୍ଞ ହେଲେ ମାନବ ଆପଣାର ଦାୟିତ୍ୱ, ସ୍ୱତ୍ୱ ଓ ଦାବୀ ଉତ୍ତମରୂପେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିପାରେ। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷକୁ ସମୟ ସମୟରେ ବିପଥଗମନରୁ ନିବର୍ତ୍ତାଇ  ଅଛି । ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ଇଂଲଣ୍ଡର ଶାସନତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁଦୂଢ ଭିର୍ତ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଅଛି । ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ଅନେକ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆତ୍ମୋସ୍ୱର୍ଗ - ବ୍ରତରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରିଅଛି । ସୁକୌଶଳରେ ଲିଖିତ ଇତିହାସକୁ ଭୂଚିତ୍ର ଅଥବା ନାଟ୍ୟାଭିନୟ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ । ଭୂଚିତ୍ର ଓ ନାଟ୍ୟାଭିନୟ ଦର୍ଶନ କଲେ ତଦ୍‌ ବିଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମେ, ଇତିହାସ ପାଠରେ ସେହିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମେ । ଯେ ଦେଶରେ ଇତିହାସର ସମ୍ୟକ୍‌ ଓ ସାର୍ଥକ ଅନୁଶୀଳନ ହେଉଅଛି ସେ ଦେଶରେ ଅମାବସ୍ୟା ବା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।