पुढील उतारा वाचा आणि खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय निवडा.
व्यवहारधन झालेली आणि संवादलेणे बनलेली कुठलीही गावभाषा केवळ भाषिक सौंदर्य दृढ करत नसते. गावाचे खानपान, गावाची रीत, गावाचे सणवार, गावाची सुख दुःखे, गावाची परंपरा आणि गावाची जगण्याची सशक्त ढब या सर्व ऐवजांना आत्मसात करत गावभाषा झाडांच्या खोलवर रुतलेल्या मुळांसारखी गावात, मानवी बोलीत बसलेली असते. बार कोसांवर भाषा बदलते, असे जे म्हंटले जाते, ते म्हणूनच अर्थवाचक आहे.
गावभाषेचा अंतरंग हा खास प्रदेश, माती, माणूस यांच्या पारंपारिक रीतीभितींनी अधिक प्रत्ययकारी झालेला आढळतो. एवढी अवाढव्य पुस्तकक्रांती झाली असली, अथवा ग्रामग्रंथालयांच्या बऱ्यापैकी वाढत्या सोयी खेड्यांभोवती वाढत असल्या, तरीही वडाच्या झाडांखाली, देवाच्या पारावर बसलेल्या गावमाणसांच्या गावभाषेला धक्का लागलेला नाही. याचे कारण खोलच खोल मुरुन असलेल्या ग्रामभाषा परंपरेतच आहे.
ही भाषा परंपरा शेण आणि माती, त्वचा आणि मांस अशा पद्धतीची आहे. मूलतः भांडणतंटा घडताना गावभाषा शास्त्राचा अवतार बनून कार्य करताना दिसते. उत्स्फूर्तता हा गुण गावभाषेत जान प्राण ओततो. याउलट, अचानक व्यक्त होतानाही माणसे ही मूळ पदावर, तात्पर्य मूळ भाषेवर येतात. रागाचे रूप मूळ भाषेत अधिक तीव्र होताना दिसते. गावभाषेत या भाषाबोलींचा प्रत्ययकारी अनुभव हा अधिकच येतो. हे खरे.
गावातील जुन्या वयस्क महिलांची गीतात्म भाषा: तसेच वयस्क आणि गावांना मार्गदर्शन करत असणाऱ्या पुरुषांची भाषा. या दोन घटकांकडून गावभाषेचे रक्षण होताना प्रामुख्याने आढळते. ही वयोवृद्धांची जबरदस्त गावभाषा सांभाळण्याचा प्रयत्न करायला हवा. गावभाषा संशोधनातील दुसरीही एक महत्वाची बाजू आहे. ती आहे, या भाषेसोबत कृषक परंपरा जतन होण्याची. कृषक परंपरा आणि गावभाषा असा मेळ आहे. वस्तूंचा नामकोश आणि कार्यकोश ही मोठी क्षेत्रे आहेत. गावभाषा आणि गावशेतील या अशा विस्तारशील विषयांत अभ्यासकांनी उडी घेतली, तर अंतरविद्याशाखेसाठी मदतच होईल. भाषा, वाङ्मय, इतिहास, समाज, संस्कृती आणि इतर सामाजिक शास्त्रांकारिता नवा अभ्यास या गावभाषा संशोधनातून निश्चितच होईल. कृषिनिष्टा आणि भाषासमृद्धी याकडे दुर्लक्ष वाढत गेले, तर गावभाषा अडचणीत येण्याची शक्यता पुढल्या काळात डोके वर काढू शकेल.