पुढील उतारा वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

एक असामान्य कलाकृती वाचण्याचा सर्वात मोठा बहुमान बहुधा हाच असतो की, आम्ही आमच्यातच दबलेल्या, विस्मृतीत गेलेल्या आवाजांना ऐकायला लागतो ज्यांचा आभासदेखील आम्हाला कधी जाणवला नव्हता. आम्ही एखादी कलाकृती वाचतो तेव्हा इतरांच्या आत्म्यांमध्ये आम्ही प्रवेश करत नाही तर इतरांना आमच्यात प्रवेश करू देतो. शेक्सपीअरचा ऑथेल्लो किंवा हॅम्लेट, टॉलस्टॉयचा इवान इलीच, प्रेमचंदांचा होरी किंवा जैनेंद्रकुमारांची मृणाल आमच्या आत आहे. हजारो वेळा ऐकलेली एक गोष्ट पुन्हा पुन्हा आठवते की, एखादी कलाकृती आमच्या कुठल्याही प्रश्नाचं उत्तर कदाचित देऊ शकणार नाही, पण आमचा प्रश्न अधिक तीक्ष्ण आणि टोकदार करण्याचं कार्य ती निश्चित करते. वाचकाला एखादी कलाकृती वाचून कुठेतरी वेगळं व्हायचं नसतं तर आणखी स्पष्टपणे स्वतःला शोधण्यासाठी तो ती कलाकृती वाचत असतो.

इथं आम्ही कधीही न संपणारा शोध घेऊ शकतो. वाचनाच्या ह्या अनुभवानं कितीतरी असंबद्ध आणि दूरवर विखुरलेल्या वस्तूंशी आम्हाला जोडलंय. आम्ही ह्या अनुभवात एकाच वेळी स्थिर, भटके, एक मनोवैज्ञानिक, तत्त्वज्ञ, इतिहासकार, सौंदर्य उपासक आणि अराजकतेनं व्यापलेले आणि थोडेसे भावनिक झालेले असतो.

या पुस्तकांच्या जगात शिरल्यावर आम्ही बालपणी हरवलेल्या निष्पापतेला, आपल्या अनामिका शंका आणि स्वप्नांना, संभ्रमांना, शहरांना, जुन्या दिवसांना, प्रेमाच्या अनिवार्यतेला, आणि विश्रांतीच्या नैसर्गिकतेला, पुन्हा एकवार अनुभवू शकतो. ते सगळं जे ह्याच जीवनात घडलं आणि ह्याच तळहातांमधून निसटून गेलं.

ज्या काळातून आम्ही मार्गक्रमण करतोय त्या काळातच 'स्थलांतर', 'विस्थापन' हे सर्वांत मोठं 'रूपक' आहे. माणसाचं त्याच्या स्वत:च्या भूतकाळापासून मुळांपासून परंपरा, परिवेश, भाषा, संस्कृती, नातीगोती, गल्ल्या - बोळातून आणि शहरांतून विस्थापन होतंय आणि सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट अशी आहे की, त्याचं त्याच्या स्मृतींपासून विस्थापन होतंय. आमच्या समकालीन अवस्थेत प्रत्येक असामान्य कलाकृतीमध्ये लेखक प्रामुख्यानं एक शरणार्थी आहे. तो दारोदार भटकणारा एक निर्वासित आहे. जो आपल्या संदुकांसह, सामानासह खूप गल्लीबोळातून / शहरांतून आणि काळाला घेऊन जीवनमूल्यांना आणि असंख्य विश्वासांना आपल्या खांद्यावर वाहून नेतोय. ह्या सगळ्या गोष्टी त्याला एक सजीव आणि स्पंदनशील माणसाच्या रूपात व्यक्त करत आल्या आहेत. सगळीकडे असत्य, विकृती आणि तोडफोडीच्या विध्वंसक परिस्थितीत तो आपलं हे सामान वाचवू पाहातोय. इथल्या शक्तिकेंद्रांचं प्रचारतंत्र एवढं भयावह आहे की ते नाहीशा होणाऱ्या सर्व गोष्टींना एका सहजप्रक्रियेत रूपांतरित करत आहे. प्रत्येक मूलभूत संकट आमच्यासाठी केवळ एक 'वस्तुस्थिती' होऊन जातेय. आम्ही सारं काही विस्मृतीत घालवण्यासाठी शापीत झालो आहोत. अशा परिस्थितीत जर एखादी कलाकृती आमच्या कुठल्याशा राहून गेलेल्या सामानाकडे, हरवलेल्या वस्तूंकडे निर्देश करत असेल तर विजेच्या कल्लोळासारखा हा अनुभव असतो आणि आतापर्यंत या जगाच्या पूर्णत्वाचं जे चित्र आम्हाला दाखवलं जात होतं ते किती खोटं आणि विश्वासघातकी होतं याची कल्पना येते. एक असामान्य कलाकृती आम्हाला ढासळलेल्या भग्नावशेषातून सत्याची पुनर्रचना करण्याचं प्रोत्साहन देते.